Εισαγωγή
Ο φούρνος και οι εστίες δεν είναι συνήθως η μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας σε ένα σπίτι. Σύμφωνα με ευρωπαϊκά στοιχεία για το 2024, οι κύριες συσκευές μαγειρέματος αντιστοιχούσαν περίπου στο 6,4% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας των νοικοκυριών στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουμε σαν «τον μεγάλο ένοχο» του λογαριασμού.
Όμως, επειδή μαγειρεύουμε συχνά, μικρές συνήθειες μπορούν να περιορίσουν περιττές kWh: λιγότερη άσκοπη προθέρμανση, σωστό σκεύος στην κατάλληλη εστία, καπάκι στην κατσαρόλα, λιγότερο άνοιγμα του φούρνου και καλύτερος προγραμματισμός. Δεν μιλάμε για μαγικές λύσεις ούτε για εγγυημένη μείωση λογαριασμού. Μιλάμε για πρακτική χρήση της κουζίνας, ώστε η ενέργεια που πληρώνεις να πηγαίνει όσο γίνεται στο φαγητό και όχι σε απώλειες.
Φούρνος: πότε η προθέρμανση βοηθά και πότε γίνεται σπατάλη
Η προθέρμανση είναι χρήσιμη σε αρκετές συνταγές, ειδικά σε γλυκά, ψωμιά, ζύμες ή φαγητά που χρειάζονται συγκεκριμένη θερμοκρασία από την αρχή. Δεν είναι όμως πάντα απαραίτητη για κάθε φαγητό. Σε πολλά καθημερινά μαγειρέματα, όπως λαχανικά, φαγητά κατσαρόλας που μπαίνουν στον φούρνο ή απλά ψησίματα, μπορείς να ακολουθείς τις οδηγίες της συνταγής και της συσκευής χωρίς να αφήνεις τον φούρνο να δουλεύει άδειος για περισσότερη ώρα από όσο χρειάζεται.
Μια απλή συνήθεια είναι να ετοιμάζεις το ταψί πριν ανάψεις τον φούρνο. Αν τον προθερμάνεις και μετά αρχίσεις να κόβεις υλικά, να ψάχνεις λαδόκολλα ή να τελειώνεις τη γέμιση, ο φούρνος καταναλώνει χωρίς να μαγειρεύει. Καλύτερα να έχεις το φαγητό έτοιμο και να το βάλεις μέσα μόλις φτάσει η θερμοκρασία.
Επίσης, σε μεγαλύτερους χρόνους ψησίματος, μπορεί να αξιοποιηθεί η υπολειπόμενη θερμότητα. Για παράδειγμα, σε κάποια φαγητά που δεν είναι ευαίσθητα, ο φούρνος μπορεί να σβήσει λίγα λεπτά πριν το τέλος και να ολοκληρωθεί το ψήσιμο με τη θερμότητα που ήδη υπάρχει στον θάλαμο. Αυτό θέλει προσοχή: δεν εφαρμόζεται σε όλα τα τρόφιμα, ειδικά όταν υπάρχει θέμα ασφάλειας ή ακριβούς ψησίματος.
Μην αφήνεις τη θερμότητα να φεύγει άσκοπα
Κάθε φορά που ανοίγει η πόρτα του φούρνου, μέρος της θερμότητας φεύγει και η συσκευή πρέπει να δουλέψει για να επανέλθει στη θερμοκρασία. Δεν χρειάζεται να ανοίγεις συνεχώς για να «ρίξεις μια ματιά». Χρησιμοποίησε το φως του φούρνου και το τζάμι, όταν είναι καθαρό, για να ελέγχεις την πρόοδο.
Το ίδιο ισχύει και για τη σωστή τοποθέτηση του φαγητού. Αν γεμίσεις υπερβολικά τον φούρνο και εμποδίσεις την κυκλοφορία του αέρα, ειδικά στη λειτουργία αέρα, το ψήσιμο μπορεί να γίνει πιο αργό ή ανομοιόμορφο. Από την άλλη, όταν έχεις χώρο, μπορείς να οργανώσεις το μαγείρεμα ώστε να αξιοποιήσεις καλύτερα τη θερμότητα.
Πρακτικές συνήθειες για τον φούρνο:
- Μαγείρεψε δύο φαγητά διαδοχικά, όταν ταιριάζουν οι θερμοκρασίες.
- Ετοίμασε περισσότερες μερίδες όταν ήδη χρησιμοποιείς τον φούρνο.
- Απόψυξε τρόφιμα στο ψυγείο από το προηγούμενο βράδυ, αντί να τα βάζεις παγωμένα για ψήσιμο.
- Κόψε μεγάλα κομμάτια σε μικρότερα, όταν η συνταγή το επιτρέπει, για πιο ομοιόμορφο μαγείρεμα.
- Χρησιμοποίησε τη λειτουργία αέρα όπου ταιριάζει, ακολουθώντας τις οδηγίες της συσκευής και της συνταγής.
Το batch cooking, δηλαδή το μαγείρεμα περισσότερων μερίδων με μία χρήση του φούρνου, δεν είναι λύση για όλους κάθε μέρα. Είναι όμως πρακτικό όταν έχεις χρόνο, όταν θέλεις φαγητό για δύο ημέρες ή όταν μπορείς να ψήσεις μαζί τρόφιμα με παρόμοιες ανάγκες.
Εστίες: σωστό σκεύος, σωστή ένταση, λιγότερες απώλειες
Στις εστίες, η κατανάλωση επηρεάζεται πολύ από το πόσο καλά μεταφέρεται η θερμότητα στο σκεύος. Αν το σκεύος είναι πολύ μικρότερο από την εστία, θερμότητα φεύγει γύρω-γύρω χωρίς να αξιοποιείται. Αν είναι πολύ μεγαλύτερο, μπορεί να αργεί να ζεσταθεί ή να μην έχει ομοιόμορφη θερμοκρασία. Η σωστή διάμετρος βοηθά ώστε η ενέργεια να πηγαίνει εκεί που πρέπει.
Σε ηλεκτρικές ή κεραμικές εστίες, σημαντική είναι και η επίπεδη βάση. Ένα στραβό ή φθαρμένο σκεύος δεν πατάει καλά, άρα η επαφή με την εστία είναι χειρότερη. Αυτό μπορεί να αυξήσει τον χρόνο μαγειρέματος και να κάνει τη χρήση λιγότερο αποδοτική.
Το καπάκι είναι από τις πιο απλές κινήσεις. Όταν βράζεις νερό, μαγειρεύεις όσπρια, ρύζι, ζυμαρικά ή σιγοβράζεις φαγητό, το καπάκι κρατά τη θερμότητα μέσα στο σκεύος. Έτσι το φαγητό φτάνει πιο γρήγορα στη θερμοκρασία που χρειάζεται και διατηρείται πιο εύκολα εκεί.
Επίσης, μόλις το νερό ή το φαγητό πάρει βράση, συνήθως δεν χρειάζεται η εστία να μένει στη μέγιστη ένταση. Το δυνατό βράσιμο δεν σημαίνει πάντα πιο γρήγορο ή καλύτερο μαγείρεμα. Σε πολλές περιπτώσεις, αρκεί να χαμηλώσεις την ένταση ώστε να συνεχιστεί ο βρασμός ή το σιγομαγείρεμα χωρίς υπερβολή.
Μικρές επιλογές που κάνουν την καθημερινή χρήση πιο λογική
Δεν χρειάζεται κάθε ζέσταμα ή μικρό γεύμα να περνά από τον μεγάλο φούρνο. Για μικρές ποσότητες, ο φούρνος μικροκυμάτων, μια μικρή συσκευή ψησίματος ή άλλος κατάλληλος εξοπλισμός μπορεί να είναι πιο πρακτικός, ανάλογα με το φαγητό. Ο στόχος δεν είναι να χρησιμοποιείς πάντα την ίδια συσκευή, αλλά τη συσκευή που ταιριάζει καλύτερα στην ποσότητα και στο αποτέλεσμα που θέλεις.
Στο βράσιμο νερού, χρησιμοποίησε μόνο όσο χρειάζεσαι. Αν βράζεις πολύ περισσότερο νερό από όσο θα χρησιμοποιήσεις, καταναλώνεται ενέργεια για να ζεσταθεί κάτι που τελικά θα πεταχτεί ή θα μείνει στην κατσαρόλα. Το ίδιο ισχύει και όταν κρατάς αναμμένη εστία χωρίς σκεύος ή αφήνεις την κουζίνα να λειτουργεί ενώ έχει τελειώσει το μαγείρεμα.
Μερικές χρήσιμες καθημερινές κινήσεις:
- Βάλε καπάκι στην κατσαρόλα όταν δεν χρειάζεται να εξατμίζεται υγρό.
- Ταίριαξε το μέγεθος σκεύους με την εστία.
- Χαμήλωσε την ένταση μετά το αρχικό βράσιμο.
- Μη γεμίζεις υπερβολικά τον φούρνο αν εμποδίζεται ο αέρας.
- Καθάριζε εστίες και επιφάνειες ώστε η θερμότητα να μεταφέρεται καλύτερα.
- Μην ανοίγεις τον φούρνο χωρίς λόγο.
- Μην αφήνεις προθέρμανση να συνεχίζεται ενώ το φαγητό δεν είναι έτοιμο να μπει.
Αν κάποια στιγμή αλλάξεις συσκευή, αξίζει να δεις και την ενεργειακή συμπεριφορά της. Για παράδειγμα, οι επαγωγικές εστίες γενικά μεταφέρουν τη θερμότητα πιο άμεσα στο σκεύος από άλλες τεχνολογίες, όταν χρησιμοποιούνται με κατάλληλα σκεύη. Αυτό όμως είναι θέμα μελλοντικής επιλογής εξοπλισμού, όχι απαραίτητη προϋπόθεση για να μειώσεις σπατάλες σήμερα.
Πώς να δεις αν η κατανάλωση της κουζίνας «γράφει» στον λογαριασμό
Οι συνήθειες στο μαγείρεμα βοηθούν να περιορίσεις άσκοπη χρήση, αλλά ο λογαριασμός ρεύματος επηρεάζεται από πολλές συσκευές μαζί: θέρμανση, ψύξη, θερμοσίφωνα, ψυγείο, φωτισμό, συσκευές σε αναμονή και γενικότερη χρήση του σπιτιού. Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να αποδίδουμε μια αύξηση μόνο στον φούρνο ή μόνο στις εστίες χωρίς έλεγχο.
Αν θέλεις να καταλάβεις αν οι καταναλώσεις σου φαίνονται λογικές σε σχέση με τον λογαριασμό σου, μπορείς να ζητήσεις αξιολόγηση λογαριασμού στο VoltGo. Η εικόνα του λογαριασμού, οι kWh, η περίοδος κατανάλωσης και οι βασικές χρεώσεις βοηθούν να δεις πιο καθαρά πού μπορεί να υπάρχει θέμα και τι αξίζει να ελέγξεις.
Στην κουζίνα, πάντως, η αρχή είναι απλή: δεν χρειάζεται να αλλάξεις συσκευή για να μειώσεις σπατάλες. Ξεκίνα από τις συνήθειες. Σωστό σκεύος, καπάκι, λιγότερο άνοιγμα φούρνου, προθέρμανση μόνο όταν χρειάζεται και καλύτερος προγραμματισμός μαγειρέματος είναι πρακτικά βήματα που κάνουν τη χρήση πιο προσεκτική, χωρίς υπερβολές και χωρίς υποσχέσεις.
